کتاب آموزش فلسفه - جلد 2 - نشر بین الملل

کتاب آموزش فلسفه - جلد 2 این اثر، کتابی است وزین و پرمحتوا در زمینه فلسفه اسلامی که تاکنون بارها تجدید چاپ شده است. نخستین انتشار این کتاب به همت مرکز چاپ و نشر سازمان تبلیغات اسلامی در دو مجلد صورت گرفت و پس از آن، این کتاب توسط انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) در سال 1389 در قالب مجموعه آثار حضرت استاد با عنوان «مشکات» منتشر شد. حضرت آیت‌الله مصباح ابتدا مطالب این کتاب را در مؤسسه در راه حق تدریس فرمودند که مجموعه این دروس به همت بعضی از شاگردان فاضل ایشان گردآوری و تنظیم شد. پس از آن، متن این کتاب به قلم شیوای حضرت استاد و به سبکی بسیار جالب و متقن تکمیل و تحریر گشته و به شکل کنونی درآمده است. دقت استاد در ترتیب مباحث، انتخاب عناوین و واژه‌های کتاب، آموزش فلسفه را به عنوان یک متن درسی جدید و جذاب از هر نظر، شایان توجه و قابل اتکا نموده است. چنان‌که استاد در مقدمه آورده‌اند: این کتاب ضعف‌های کتاب‌های فلسفی رایج در حوزه، و نیز معضلات ناشی از برخوردهای افراط‌آمیز و تفریط‌‌‌گرایانه دو طیف طرفدار و مخالف فلسفه را در نظر داشته، و کوشیده است تا آن ضعف‌ها و معضلات را جبران سازد و نگرشی معقول و متعادل درباره این دانشِ بنیادین ارائه کند. پیش از آن، بر اثر برداشت‌های نادرست از مطالب فلسفی و تلقی‌های ناصحیح از هدف فلسفه، بسیاری در ضرورت، و حتی جواز آموختن این دانش تردید روا می‌داشتند. از این‌رو، استاد دَه درس نخستِ جلد اول را به مباحثی مقدماتی برای رفع این سوء برداشت‌ها اختصاص داده‌اند. از این ده درس، سه درس نخست به تاریخچه فلسفه می‌پردازد و ضمن آشنا ساختن دانشجو با مبدأ پیدایش و سیر تطورات و تحولات این علم، او را به مطالعه مباحث تاریخ فلسفه فرامی‌خواند. درسهای چهارم تا ششم با تعریف علم و فلسفه، رابطه آن دو را با یکدیگر تبیین می‌کند. در درس هفتم ماهیت مسائل فلسفی، مبادی فلسفه و هدف آن روشن، و در درس هشتم روش تحقیق در فلسفه ارزیابی می‌شود. درس نهم رابطه میان فلسفه با علوم مختلف را بیان می‌کند، و بالاخره در درس دهم ضرورت فلسفه و اهمیت یادگیری آن آشکار می‌گردد و در این زمینه به شش شبهه پاسخ داده می‌شود. در این کتاب با ایجاد روحیه نقادی و نقدپذیری در دانشجو، تلاش شایسته‌ای برای تعالی بخشیدن به فلسفه صورت گرفته است. این شیوه می‌کوشد تا طرفداری متعصبانه از برخی متون و مکاتب فلسفی را ـ آن‌گونه که در گذشته تا حدودی رواج داشت ـ منتفی سازد و براندازد. کتب فلسفی متداول، پُر بود از اصطلاحات گیج‌کننده‌ای که فهم صحیح آنها سال‌ها تحقیق و ممارست می‌طلبید؛ اما در این کتاب اولاً از به‌کارگیری اصطلاحات مبهم و غیرضروری ـ تا حد ممکن ـ اجتناب شده است؛ ثانیاً در مواردی که طرح و تبیین مطلب فلسفی، متوقف بر بیان اصطلاح فنی خاصی باشد، آن اصطلاح به روشنی توضیح داده شده است. از دیگر امتیازات این کتاب درسی که پس از طرح آن به منزله متن درسی، مورد استقبال بسیاری از مراکز علمی حوزوی و دانشگاهی قرار گرفته، آن است که به مباحث مطرح در مجامع فلسفی غربی پرداخته و مدعاهای آنها را در بوته نقد و بررسی نهاده است. یکی دیگر از نارسایی‌های کتب فلسفی متداول، عدم تنظیم منطقی و نظام‌مند مباحث است. کتاب آموزش فلسفه، با رعایت ترتیب منطقی مباحث، از این نارساییها به دور است؛ به گونه‌ای که مطالب ارائه شده در هر درس، شوق دانشجو را در فراگیری درس بعد برمی‌انگیزد. در این کتاب پس از ده درس مقدماتی ـ که ذکرشان گذشت ـ در بخش دوم، مباحث شناخت‌شناسی مطرح می‌شود. این بخش به لحاظ منطقی مقدم بر هستیشناسی فلسفی است. شناخت‌شناسی امروزه کانون بحث و گفت‌وگوهای جدی در مجامع فلسفی دنیاست. مباحث هستی‌شناسی، که بخش عمده مباحث فلسفه اسلامی را به خود اختصاص می‌دهد، از بخش دوم کتاب آغاز می‌شود و تا پایان بخش ششم (درس شصتم) ادامه مییابد. بخش هفتم کتاب (در انتهای جلد دوم) به بحث درباره مطالب الهیات بالمعنی الاخص (خداشناسی و مسائل آن) می‌پردازد. به طور خلاصه، نظم و دسته‌بندی بدیع و ابتکاری مباحث، اتقان و استحکام استدلال‌های ارائه شده، همراه با زیبایی و رسایی قلم نویسنده، این کتاب را به صورت مجموعه‌ای کامل از دروس فلسفی درآورده است. این کتاب با نظر به اهمیت آن و برای استفاده در سطح بین‌المللی، با عنوان Philosophical Instructions: An Introduction to Contemporary Islamic philosophy به انگلیسی ترجمه شده است. برگردان کتاب، به قلم آقایان دکتر محمد لگنهاوزن و دکتر عظیم سرودلیر انجام گرفته که مؤسسه مطالعات فرهنگ جهانی دانشگاه بینگ هامتون 1 نیویورک آن را در سال 1999 میلادی چاپ و منتشر کرده است. هم‌چنین این کتاب با عنوان «المنهج الجدید فی تعلیم الفلسفه» توسط آقای محمدعبدالمنعم الخاقانی به عربی ترجمه شده و مؤسسه انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ اول این اثر را با شمارگان 5000 نسخه در تاریخ 1409 هـ. ق منتشر ساخته است. هم‌چنین بخش‌هایی از این کتاب به زبان‌های مختلف ترجمه شده است که از آن‌جمله می‌توان: به ترجمه روسی بخش الهیات و ترجمه بوسنیایی بخش‌های تاریخ فلسفه و شناخت‌شناسی این کتاب اشاره کرد.