کتاب قمار - بازخانی مذاکره مخفیانه ایران و آمریکا در نیمه دهه شصت - نشر معارف

در دنیای روایت‌های سیاسی که غالباً در هاله‌ای از ابهام و روایت‌های یک‌سویه محو می‌شوند، کتاب "قمار" اثر سید محمد مهدی دزفولی همچون تیغی شفاف، لایه‌های پنهان یکی از پیچیده‌ترین ماجراهای تاریخ معاصر ایران را می‌شکافد. این کتاب نه یک گزارش ساده، که یک بازخوانی موشکافانه و مستند از پرونده محرمانه «ایران‌کنترا» است؛ مذاکرات پنهانی که سال‌ها در پس پرده‌ی دیپلماسی عمومی بین ایران و آمریکا جریان داشت و تأثیراتی ژرف بر روند سیاست خارجی کشور گذاشت. نویسنده در این اثر، با جسارتی تحسین‌برانگیز، تصویری واقعی و دیررس اما شفاف از بازیگران داخلی و خارجی این ماجرا به دست می‌دهد؛ افرادی که نام بسیاری از آنان تا پیش از این حتی در محافل سیاسی نیز به‌صورت شفاف برده نشده بود. 

درباره کتاب "قمار"

"قمار" تنها یک تاریخ‌نگاری خشک از وقایع نیست؛ بلکه کالبدشکافی یک استراتژی و عیان‌سازی بازی بزرگ قدرت است. سید محمد مهدی دزفولی با تکیه بر اسناد و منابع دست‌اول، تلاش می‌کند تا پازل پراکنده‌ی این مذاکرات مخفیانه را کنار هم چیده و منطق پنهان هر حرکت را روشن سازد. کتاب به عمق استراتژی ایالات متحده آمریکا در آن مقطع حساس می‌رود و همزمان، نقش عوامل داخلی و تصمیم‌سازان ایرانی را با جزئیاتی کم‌سابقه تحلیل می‌کند. روایت کتاب، خواننده را قدم‌به‌قدم به درون دل رویدادها می‌برد؛ از انگیزه‌های آغاز مذاکره تا پیامدهای آن، و نشان می‌دهد که چگونه یک تعامل پنهان می‌تواند به میزانی از "قمار" تبدیل شود که سرنوشت‌ساز باشد. نثر کتاب در عین مستند بودن، جذاب و روان است و از تبدیل شدن موضوعی پیچیده به متنی سنگین جلوگیری کرده است.

خواندن کتاب "قمار" را به چه کسانی توصیه می‌کنیم؟

"قمار" نه فقط برای پژوهشگران و دانشجویان علوم سیاسی و تاریخ، که برای هر ایرانی کنجکاو و صاحب‌فکری که می‌خواهد درکی عمیق‌تر از پشت‌پرده رویدادهای مهم کشورش داشته باشد، ضروری است. فعالان سیاسی و دیپلمات‌ها می‌توانند با مطالعه این کتاب، بینشی تاریخی از پیچیدگی‌های مذاکرات پنهانی کسب کنند. همچنین علاقه‌مندان به روایت‌های داستانی‌گونه از واقعیت‌های تاریخی، از ترکیب مستندنگاری و روایت جذاب این کتاب لذت خواهند برد.

در بخشی از کتاب "قمار" می‌خوانیم

در 13 آبان 1365، رئیس وقت مجلس شورای اسلامی حجت الاسلام والمسلمین اکبر هاشمی رفسنجانی در میان شعارهای مرگ بر آمریکا، برای سخنرانی پشت تریبون مراسم سالگرد تسخیر سفارت آمریکا در تهران رفت و بعد از حمله به لیبرال‌ها و غرب زده ها تأملی کرد و گفت: «من نمونه بسیاری از استیصال آمریکایی‌ها را در سینه انباشته‌ام و مطالبی دارم که نمی‌شود اینجا همه آن را مطرح کرد و شاید در آینده چنین فرصتی پیش آید». رئیس وقت مجلس سپس به ماجرای درخواست آمریکایی‌ها برای آزادی گروگان‌های خود در لبنان و واسطه‌گری نخست وزیر ژاپن اشاره کرد و در نهایت به واسطه‌گری دلال‌های اسلحه و ورود هواپیمای حامل سلاح و قطعات پیچیده برای ایران پرداخت که تمام سرنشینان آن در حالی با پاسپورت ایرلندی وارد ایران شدند که به قول آقای هاشمی به علت این ورود با هویت جعلی جمهوری اسلامی می‌توانست به جرم ورود غیرقانونی و جاسوسی، آنها را بازداشت و محاکمه کند. در حالی که همه سکوت کرده بودند تا ببینند افشاگری ها تا به کجا پیش می‌رود و چه میزان از شایعات اخیر در برخی رسانه‌های منطقه تأیید یا رد می‌شود. . . . رمز عبور چرا مک فارلین و هیئت همراه به تهران سفر کردند؟ تحلیل آمریکایی ها از این سفر چه بود؟ حواشی هاشمی از مدتها پیش با آمریکا ارتباط داشتند. مثلا کنگرلو مشاور سیاسی میرحسین یکی از آنها بود اقوام نزدیک هاشمی هم به اروپا در رفت و آمد بودند. اصل ارتباط هاشمی و اطرافیانش با آمریکا از چند طریق بود اول، ساواکی فراری محکوم به اعدامی قربانی (فر) که نقش دلال اسلحه را بازی میکرد و طرف سازمانی او همان مشاور موسوی بود؛ دوم برادرزاده هاشمی که به بهانه تهیه اسلحه با قربانی فرآشنایی پیدا کرده بود و مورد توجه آمریکایی‌ها و امید آنها به وساطت مستقیم قرار گرفته بود. نهایتاً پس از مطالعات و بررسی‌هایی که دو طرف ایرانی و آمریکایی درباره نوعی توافق برای مدیریت آینده کشور کرده بودند، اصل توافق نهایی را که مهمترین قسمت روابط مذکور بود به همان ملاقات معروف مک فارلین معاون رئیس جمهور آمریکا با شخص اکبر هاشمی موکول کرده و برنامه سفر کاملاً محرمانه را تدوین کرده بودند و هتل اقامتگاه و امور امنیتی هم پیش بینی شده بود. تمام این اقدامات از لحاظ ظاهری و به اصطلاح فیزیکی در پوشش معامله اسلحه و آزادسازی گروگان‌های آمریکایی در لبنان بود ولی عمق قضیه سری بود و فقط چند نفر اطلاع داشتند. تحلیل آمریکایی تثبیت آینده نفوذشان در ایران و به تحلیل بردن تدریجی نظام اسلامی و انقلابی بود و با این سفر میخواستند به موضع مطمئنی برسند.