کتاب در جست و جوی الگوی ایرانی توسعه - نشر روزنه

کتاب «در جست‌وجوی الگوی ایرانی توسعه» به کوشش شهریار شفقی و سیدخدایار مرتضوی اصل، اثری ارزشمند و جامع در حوزهٔ توسعهٔ بومی است. این کتاب مجموعه‌ای از مقالات چندین نویسنده و پژوهشگر برجسته را دربرمی‌گیرد که به بررسی چالش‌ها و فرصت‌های شکل‌گیری یک الگوی توسعهٔ منحصربه‌فرد برای ایران می‌پردازد. با تمرکز بر بافت تاریخی، فرهنگی و اجتماعی ایران، این اثر به دنبال ارائهٔ راهکارهایی است که با واقعیت‌های جامعهٔ ایرانی هماهنگی داشته باشد و مسیر توسعهٔ پایدار را هموار کند.

درباره کتاب «در جست‌وجوی الگوی ایرانی توسعه»

ضرورت شکل‌گیری الگوی توسعه بر مبنای بافت اقلیمی، اجتماعی و فرهنگی هر کشور، که با عنوان «الگوی بومی» شناخته می‌شود، از سوی اغلب اندیشه‌ورزان عرصهٔ توسعه و شمار زیادی از متولیان توسعه در سطوح بین‌المللی، منطقه‌ای، ملی و محلی پذیرفته شده است. اما چنین امری مستلزم گفت‌وگوی فراگیر ملی میان صاحب‌نظران رشته‌های گوناگون علمی، در فضایی فارغ از ملاحظات غیرعلمی است. امروزه این نکته مورد پذیرش قرار گرفته است که مبحث توسعه و دانش مربوط به آن فراتر از حوزهٔ علم اقتصاد رفته است و در این زمینه آرای مطرح‌شده در علوم سیاسی، جامعه‌شناسی، حقوق، تاریخ، جغرافیا، روان‌شناسی اجتماعی، مطالعات زنان، روابط بین‌الملل، فلسفه، دین‌شناسی، مردم‌شناسی و بسیاری دیگر از شاخه‌های دانش بشری نیز نقش اساسی ایفا می‌کند. کتاب «در جست‌وجوی الگوی ایرانی توسعه» دربرگیرندهٔ مباحث «نشست‌های هم‌اندیشی ماهانه» مرکز پژوهشی توسعهٔ اجتماعی آفرینش با همکاری «مرکز علم و فناوری فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی» در همین راستاست. این اثر با گردآوری دیدگاه‌های متنوع، به تحلیل عمیق موانع توسعه در ایران و ارائهٔ راهبردهای مبتنی بر ویژگی‌های ملی می‌پردازد و خواننده را به تفکر در مورد مسیرهای نوین برای پیشرفت دعوت می‌کند.
چرا باید این کتاب را خواند؟
خواندن این کتاب به دلایل متعددی ضروری است: اولاً، درکی همه‌جانبه از مفهوم توسعهٔ بومی ارائه می‌دهد که تنها محدود به ابعاد اقتصادی نیست، بلکه ابعاد اجتماعی، فرهنگی و سیاسی را نیز دربرمی‌گیرد. ثانیاً، با گردآوری مقالات پژوهشگران مختلف، خواننده را با دیدگاه‌های چندرشته‌ای آشنا می‌کند و درک عمیق‌تری از پیچیدگی‌های توسعه در ایران ایجاد می‌نماید. ثالثاً، این کتاب به عنوان یک منبع معتبر، می‌تواند مبنایی برای گفت‌وگوهای ملی و سیاست‌گذاری‌های آینده باشد و به جامعهٔ علمی و اجرایی کشور کمک کند تا از تقلید صرف از الگوهای خارجی پرهیز کرده و بر اساس نیازهای واقعی جامعه عمل نماید. علاوه بر این، سبک نوشتاری روشن و مستند آن، باعث می‌شود هم برای متخصصان و هم برای علاقه‌مندان به توسعه قابل استفاده باشد.

خواندن کتاب «در جست‌وجوی الگوی ایرانی توسعه» را به چه کسانی توصیه می‌کنیم؟

این کتاب را به پژوهشگران حوزهٔ جامعه‌شناسی، اقتصاد، علوم سیاسی و سایر رشته‌های مرتبط با توسعه پیشنهاد می‌کنیم. همچنین برای دانشجویان مقاطع مختلف که به مطالعهٔ توسعهٔ بومی علاقه‌مندند، سیاست‌گذاران و برنامه‌ریزان ملی، فعالان فرهنگی و اجتماعی و هر کسی که دغدغهٔ آیندهٔ ایران و مسیر پیشرفت آن را دارد، اثری الهام‌بخش و مفید خواهد بود.

در بخشی از کتاب «در جست‌وجوی الگوی ایرانی توسعه» می‌خوانیم

«بحث من، از یک‌سو ناظر به آسیب‌شناسی وضع موجود ماست (وضعیتی که تاریخمند است) و از یک زاویهٔ دیگر، معطوف به مسئلهٔ معاصریت انسان ایرانی است. این بحث مبتنی بر پژوهشی است که اکنون سال‌هاست در دست گرفته‌ام و تحت عنوان «خود یا پاره‌خود ناامن ایرانی» پیش می‌رود. خود ناامن معرف وضعیتی است که به نحو تاریخی بر ما مستولی است. وضعیتی که ما را از آستانهٔ معاصریت با جهان دور می‌کند. ما نه‌تنها برای امنیت و ایمنی خود نظریه‌ای نداریم، بلکه با اتصاف به وضعیت ناامنی خود، ناامنی را به جهان پیرامون نیز تزریق می‌کنیم. در اینجا با توجه به دو مسئلهٔ پیش‌گفته، من با بیان یک تفاوت مهم بین نقد و نصیحت و از سویی دیگر با ایجاد یک تفکیک تحلیلی میان عصر نو و امر نو، زمینهٔ انتقادی اقبال به خردورزی و سنجش‌گری، یعنی زمینهٔ ساخت یک سوژهٔ ایرانی را پدیدار می‌کنم. من قائل به این هستم که «عصر نو» چیزی نیست جز اقبال آدمی نسبت به خردورزی و سنجش‌گری. موضوع نخستِ خردورزی و سنجش‌گری، شناخت و مهار شرارت است. مشروعیت عصر نو به ضرورت خردورزی است. پیامدهای این اقبال به خردورزی و سنجش‌گری (یا عقلانیت و نقادی)، برای انسانی که به عصر نو اقبال کرده است را من «امر نو» می‌نامم. دستاوردهایی چون دموکراسی، بوروکراسی، فنّاوری و ارزش‌هایی چون آزادی، شادی و انسجام اجتماعی از مصادیق امر نو هستند. در مقایسه با وضعیتی که عصر و امر نو را ممکن ساخته است، عدم‌اقبال خودمان به عصر نو و فقدان امور نو در میان خودمان را ذیل مفهومی به نام دیوان‌سالاری ایرانی و خرد دیوان‌سالاری و نرم‌افزار آن به نام نصیحت توضیح می‌دهم. اگر کانت بر این بود که زمانه ما زمانه نقد است و اگر مارکس بر این بود که هر نقدی باید از نقد دین شروع شود، من در موقعیت خودمان بر آنم که هر نقدی (به‌منظور درک شرارت‌های موقعیت و امکان‌های فراروی از آن‌ها) باید با نقد دیوان‌سالاری (خاصه نوع توده‌ای آن) شروع شود.»